Τον Ιούνιο ξαναβρέθηκα για μια μικρή έκτακτη αποστολή με τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα στο νεότερο κράτος του πλανήτη μας, το Νότιο Σουδάν ως επικεφαλής μια μικρής αναγνωριστικής ομάδας.

Το Σουδάν ανεξαρτητοποιήθηκε το 1956 από τους Άγγλους και τους Αιγύπτιους αλλά τα επόμενα χρόνια η χώρα πέρασε δύο μεγάλους εμφυλίους όπου το νότιο τμήμα ζητούσε την ανεξαρτησία του. Τελικά το 2011 το Νότιο Σουδάν ανακηρύχθηκε ανεξάρτητο κράτος και αποτελεί το νεότερο κράτος στον κόσμο.

Το 2013 ξεκίνησε ένας εμφύλιος μέσα στη χώρα του Νοτίου Σουδάν και το τελευταίο διάστημα έχουν ενταθεί οι εχθροπραξίες μια και από τη μία η κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι θέλει να σκοτώσει τον στρατιωτικό ηγέτη των Σίλουκ ενώ από την άλλη το αντίπαλο στρατόπεδο έχει βάλει στόχο να καταλάβει τις πηγές πετρελαίου και κατά συνέπεια τη μόνη πηγή εσόδων για τη χώρα.

Από την αρχή αυτού του εμφυλίου πάνω από πενήντα χιλιάδες (50.000) άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους και πάνω από δύο εκατομμύρια (2.000.000) υπολογίζεται ότι έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους σε όλη τη χώρα ψάχνοντας μια πιο ασφαλή περιοχή μέσα στη χώρα ως εσωτερικοί μετανάστες (Internally Displaced People-IDPs) ή βρίσκοντας καταφύγιο σε γειτονικές χώρες (Αιθιοπία, Ουγκάντα, Κένυα και Σουδάν). Αυτή την περίοδο υπολογίζεται μάλιστα ότι το ένα τρίτο του πληθυσμού βρίσκεται σε δεινή θέση ώστε να έχει πρόσβαση σε καθαρό νερό και φαγητό.

Πριν δεκαοκτώ μήνες, όλοι οι κάτοικοι του Μαλακάλ, πρωτεύουσα της περιοχής που δουλεύουμε, έφυγαν από την πόλη και μια από τις ασφαλείς λύσεις ήταν ο προσφυγικός καταυλισμός των Ηνωμένων Εθνών που παρέχει δωρεάν τροφή, νερό και ιατρικές υπηρεσίες. Οι κάτοικοι μέσα στον καταυλισμό συνήθως χωρίζονται ανάλογα με τη φυλή τους αλλά αυτό δε σημαίνει ότι δε συνεχίζουν να υπάρχουν διαμάχες με πολύ δυσάρεστες συνέπειες πολλές φορές. Τώρα έχουμε νέο κύμα μεταναστών από άλλα μέρη ενώ τα προβλήματα μεγαλώνουν και μέσα στους καταυλισμούς διότι ξαφνικά άλλαξαν οι συμμαχίες και οι εχθροί, οπότε από τη μια στιγμή στην άλλη, οι «σύμμαχοι γείτονες» γίνονται «θανάσιμοι εχθροί». Αυτό είναι μεγάλη πρόκληση και για την οργάνωσή μας μια και πρέπει να κρατάμε ισορροπίες στο προσωπικό μας αλλά και να προσέχουμε πού στέλνουμε ποιους ώστε να μην έχουμε δυσάρεστες εκπλήξεις.

Είναι αλήθεια ότι στις περισσότερες περιπτώσεις δε είναι εύκολο να καταλάβει κάποιος σε ποια φυλή ανήκει ο καθένας εάν δεν ακούσει την προφορά και τη γλώσσα που μιλάει αλλά υπάρχει και ένα χαρακτηριστικό σημάδι που έχει κάθε φυλή στο μέτωπο. Μία από τις φυλές έχει μια μεγάλη γραμμή-χαρακιά στο μέτωπο, μια άλλη έχει τρεις μικρές σε κάθε πλευρά ενώ οι Σίλουκ έχουν πολλές μικρές βούλες στο μέγεθος μπιζελιού από τη μια πλευρά του μετώπου στο άλλο. Το περίεργο είναι ότι αυτά τα σημάδια έχουν μείνει και αποτελούν πλέον παράδοση από την εποχή της αποικιοκρατίας όταν οι λευκοί θέλανε να μπορούν να ξεχωρίζουν εύκολα την κάθε φυλή και τους υποχρέωναν να υποστούν ένα τύπο μαρκαρίσματος. Σιγά σιγά όμως φαίνεται ότι οι νεότεροι άνθρωποι και τα παιδιά δεν έχουν πια αυτά τα σημάδια….

….Ιδιαίτερα διαδεδομένη συνήθεια στην περιοχή είναι το πλιάτσικο («looting»). Το ζήσαμε πολύ έντονα ακόμα και στα γραφεία, σπίτια και νοσοκομεία μας που αναγκαστήκαμε να εγκαταλείψουμε πριν ένα περίπου μήνα. Όταν λοιπόν επιστρέψαμε μετά από λίγες ημέρες οι εικόνες ήταν ασύλληπτες. Μάλιστα ενώ κάναμε επίσκεψη για να δούμε τι είχε καταστραφεί και κλαπεί υπήρχε κόσμος που χαλαρά έβγαινε από το γραφείο μας με μια καρέκλα ή μουσαμά στο κεφάλι και μας χαιρετούσε φιλικότατα. Πρόκειται για τη χαρακτηριστική περίπτωση «πλιάτσικου ρουτίνας» («normal looting») κατά το «πυροβολισμοί ρουτίνας» («normal shooting») και «βομβαρδισμοί ρουτίνας» («normal shelling») που πλέον είναι θεσμός μεταξύ μας.

Ένας από τους λόγους που βρεθήκαμε στην άλλη πλευρά του ποταμού είναι ότι φοβόμαστε μια πιθανή επισιτιστική κρίση που πρωτίστως επηρεάζει τα παιδιά και πρέπει να προληφθεί στα πρώτα της στάδια. Το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο λόγω της διακοπής διανομής δωρεάν τροφής ενώ και οι αγορές δεν έχουν προϊόντα. Τα φάρμακα είναι πλέον σπάνια από το σύστημα υγείας ενώ αρκετός κόσμος βρίσκει καταφύγιο στην ύπαιθρο ώστε να αποφύγει διαμάχες και βομβαρδισμούς από την απέναντι πλευρά. Αυτό βέβαια ισχύει και για τις δύο πλευρές.

Μέσα σε όλα αυτά ξεκίνησε και η περίοδος βροχών κατά την οποία αυξάνονται τα κρούσματα μαλάριας (ελονοσίας) και λεϊσμανίασης (Κάλα Αζάρ) ενώ μεγάλος είναι και ο φόβος για επιδημία χολέρας όπως ακριβώς συνέβη και πέρυσι λόγω και των κακών συνθηκών διαβίωσης του πληθυσμού στους καταυλισμούς.
Δυστυχώς οι μετακινήσεις μας δε γίνονται αυτές τις ημέρες με βάρκες στο Λευκό Νείλο αλλά με αυτοκίνητα σε πολύ άσχημους δρόμους. Για να πάρετε μια ιδέα, για μια απόσταση εξήντα περίπου χιλιομέτρων χρειαστήκαμε προχθές περισσότερες από τρεις ώρες ενώ ήμασταν και τυχεροί που δεν είχε βρέξει τις προηγούμενες πέντε ημέρες.

Το καλό είναι ότι ο πληθυσμός ζει δίπλα στον Λευκό Νείλο, αλλά το νερό κάθε άλλο παρά λευκό είναι. Έτσι απαιτείται φιλτράρισμα και χλωρίωση για να μπορούνε να το πιούνε, ενώ τώρα δεν υπάρχουν καύσιμα ώστε να λειτουργήσουν οι γεννήτριες και τα μηχανήματα που κάνουν αυτή τη διαδικασία. Μία λύση λοιπόν είναι το …μαγικό φακελάκι «Pure» που με μια πολύ εντυπωσιακή διαδικασία μέσα σε λίγα λεπτά αφήνει όλη τη λάσπη στον πάτο του κουβά ή δοχείου και μάλιστα ταυτόχρονα γίνεται και η χλωρίωσή του.

Οι θερμοκρασίες μερικές ημέρες είναι πολύ υψηλές αλλά λόγω των βροχών και του συννεφιασμένου ουρανού έχουμε και σχετικά δροσερό καιρό για λίγες στιγμές. Βέβαια τις ημέρες αυτές που είμαστε στο καθαρό πεδίο η ζεστούλα είναι αρκετή και κολλάνε τα ρούχα πάνω μας ενώ πρέπει να φοράμε και μακριά παντελόνια μια και τα κοντά δε συνηθίζονται στην περιοχή. Το βραδάκι όμως είναι πάντα φανταστικά μέσα στη σκηνή μια και η θερμοκρασία πέφτει αρκετά ενώ το ντουζάκι είναι η καλύτερη στιγμή της ημέρας.

Από τις καλύτερες σκηνές είναι σίγουρα τα παιδιά στο δρόμο και ειδικά όταν περνάμε από ξεχασμένα χωριά. Μπορείτε να φανταστείτε τις εικόνες με παιδάκια όλων των ηλικιών να τρέχουν πίσω μας με τεράστια χαμόγελα και τα χέρια απλωμένα φωνάζοντας «Hawaya». Ο αστικός μύθος λέει ότι η ονομασία αυτή για τους λευκούς προέρχεται από τις πρώτες φορές που εμφανίστηκαν λευκοί στην Αφρική και ρωτούσαν “How are you?” και έτσι οι ντόπιοι υιοθέτησαν αυτό που άκουγαν και τους ονόμασαν «Hawaya».

Αντιθέτως η χειρότερη εικόνα είναι το να βλέπεις παιδιά δεκαέξι, δεκατεσσάρων ή ακόμα και δώδεκα χρονών με όπλα Kalaznikov να συνοδεύουν μεγαλύτερους στρατιώτες. Μάλιστα στην περιοχή μας δίπλα στο νοσοκομείο κάνουν εκπαίδευση σε παιδιά με όπλα. Υπάρχουν παιδιά που θέλουν να πολεμήσουν αλλά και κάποια που αναγκάζονται να το κάνουν μια και η έννοια «Υποχρεωτική Στρατολόγηση» είναι ιδιαίτερα της μόδας.

Ενδιαφέρουσα και η εικόνα με στρατιώτες που φοράνε αντί για αρβύλες σαγιοναρίτσα στυλ «Mitsuko» ή ακόμα και ποδοσφαιρικά παπούτσια με …τάπες.
Αρκετά διαφορετικό το σκηνικό που ζούμε και όχι όλες όμορφες στιγμές. Σίγουρα όμως η συνολική εικόνα είναι αναμφισβήτητα θετική και η ικανοποίηση μοναδική. Για παράδειγμα η στιγμή που φτάσαμε σε μία κλινική μας σε ένα από τα αποκλεισμένα χωριά για να αφήσουμε φάρμακα και να πληρώσουμε τους μισθούς των υπαλλήλων μας δεν ξεχνιέται εύκολα.

Αξία ανεκτίμητη λοιπόν το ότι βλέπουμε το αποτέλεσμα της δουλειάς μας άμεσα και ζούμε στιγμές και εμπειρίες που δύσκολα μπορεί να ζήσει κάποιος στην καθημερινότητά του. Σίγουρα δεν μπορούμε να αλλάξουμε ό,τι υπάρχει γύρω μας, αλλά μικρές όμορφες στιγμές όπως όταν ένα παιδάκι βγαίνει υγιές από το επισιτιστικό μας πρόγραμμα ή θεραπεύεται από τη λεϊσμανίαση μας δίνουν ενέργεια και μας κάνουν να αφήνουμε πίσω τα όποια αρνητικά και σχετικά δύσκολα κομμάτια της δουλειάς και της ζωής μας.